Kontrola PIP: co sprawdza inspektor pracy i co z tego prowadzi program kadrowy
Wiedza ekspercka. Treść zweryfikowana: 8 listopada 2026.
Inspektor pracy sprawdza przestrzeganie prawa pracy, w tym BHP, oraz legalność zatrudnienia, a od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor może decyzją stwierdzić istnienie stosunku pracy, gdy umowa cywilnoprawna ma jego cechy i wcześniejsze polecenie nie zostało wykonane. Program kadrowy prowadzi część potrzebnych dokumentów: umowy, listy płac, nieobecności i ewidencję czasu pracy. Badań lekarskich, szkoleń BHP i oceny ryzyka zawodowego nie zastąpi: to obowiązki pracodawcy poza programem.
Czego dotyczy kontrola PIP i jak się zaczyna
- Zadania inspekcji to m.in. kontrola przestrzegania prawa pracy, w szczególności BHP, przepisów o stosunku pracy, wynagrodzeniu, czasie pracy, urlopach i uprawnieniach rodzicielskich (art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIP), legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej (pkt 3) oraz legalności pracy cudzoziemców (pkt 4).
- Kontrolą objęci są pracodawcy, a w zakresie BHP, legalności zatrudnienia i umów cywilnoprawnych, które powinny być umowami o pracę, także przedsiębiorcy niebędący pracodawcami, na rzecz których jest lub w ostatnim roku była świadczona praca, także przez osoby z własną działalnością (art. 13 pkt 1 w brzmieniu z Dz.U. 2026 poz. 473).
- Ustawa o PIP dopuszcza kontrolę bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy (art. 24 ust. 1). Prawo przedsiębiorców wymaga zwykle zawiadomienia o zamiarze kontroli (art. 48), a które z tych przepisów ma pierwszeństwo przy kontroli prawa pracy, nie jest tu rozstrzygnięte, więc nie zakładaj ani zapowiedzi, ani jej braku. Kontrola legalności pracy cudzoziemców jest wprost wyłączona z obowiązku zawiadomienia (art. 48 ust. 11 pkt 16 Prawa przedsiębiorców).
- Kontrolę u przedsiębiorcy podejmuje się po okazaniu legitymacji i upoważnienia. Gdy okoliczności uzasadniają niezwłoczne podjęcie kontroli, wystarczy legitymacja, a upoważnienie doręcza się najpóźniej w 7 dni od podjęcia kontroli (art. 24 ust. 3–5).
- Inspektor może żądać akt osobowych i dokumentów związanych z pracą pracowników oraz osób pracujących na innej podstawie, w postaci papierowej lub elektronicznej. Czynności mogą być w uzasadnionych przypadkach zdalne, także online (art. 23 ust. 1 pkt 2a i 5, art. 26 ust. 5 w brzmieniu z Dz.U. 2026 poz. 473).
Co sprawdza inspektor i co z tego prowadzi program kadrowy
- Umowa i informacja o warunkach pracy: umowę o pracę zawiera się na piśmie, a gdy tak się nie stało, pracodawca przed dopuszczeniem do pracy potwierdza ustalenia na piśmie (KP art. 29 § 2); informację o warunkach zatrudnienia przekazuje się najpóźniej w 7 dni od dopuszczenia do pracy (art. 29 § 3 pkt 1). Brak potwierdzenia umowy to wykroczenie zagrożone grzywną 2000–60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 2). W programie: dokumenty kadrowe przygotowane z danych pracownika i umowy, z podglądem PDF, do sprawdzenia i podpisu.
- Dokumentacja pracownicza i akta osobowe: pracodawca prowadzi je i przechowuje (KP art. 94 pkt 9a i 9b), a nieprowadzenie grozi grzywną 2000–60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 6). Akta mają 5 części: część A obejmuje m.in. skierowania i orzeczenia lekarskie, część B umowę, potwierdzenia zapoznania z BHP i dokumenty o ukończeniu szkolenia (§ 3 rozporządzenia o dokumentacji pracowniczej). W programie: poszczególne dokumenty. Kompletność i układ akt oceniasz Ty.
- Ewidencja czasu pracy: pracodawca prowadzi ją do prawidłowego ustalenia wynagrodzenia i świadczeń (KP art. 149 § 1). W programie: nieobecności, urlopy, saldo urlopowe i nadgodziny w module Kadry i płace oraz miesięczna ewidencja czasu pracy jako PDF do sprawdzenia i podpisu.
- Wynagrodzenia: niewypłacenie w terminie grozi grzywną 2000–60 000 zł (KP art. 282 § 1 pkt 1). W programie: miesięczne listy płac, wypłata i odprowadzenie oraz pliki ZUS i PIT do importu.
- Badania lekarskie: osoby przyjmowane do pracy podlegają wstępnym badaniom lekarskim (KP art. 229 § 1 pkt 1). W programie nie ma rejestru badań ani terminów badań okresowych. To obowiązek poza programem.
- Szkolenia BHP: przeszkolenie przed dopuszczeniem do pracy i szkolenia okresowe zapewnia pracodawca (KP art. 237³ § 2). Szkolenie odbywa się poza programem. Zaksio przygotowuje tylko potwierdzenie szkolenia do podpisu.
- Ocena ryzyka zawodowego: pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko związane z pracą oraz informuje o nim pracowników (KP art. 226). W programie jej nie ma. To obowiązek poza programem.
- Umowy cywilnoprawne i B2B: nazwa umowy nie rozstrzyga, liczą się warunki pracy (KP art. 22 § 1 i 1¹). Zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna być umowa o pracę, jest zagrożone grzywną 2000–60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 1). W programie są umowy zlecenia i o dzieło, ale kwalifikację stosunku prawnego ocenia człowiek.
Decyzja o istnieniu stosunku pracy od 8 lipca 2026 r.
- Ustawa z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 473), ogłoszona 7 kwietnia 2026 r., weszła w życie w głównej części 8 lipca 2026 r. (art. 20; datę potwierdza przypis do art. 281 Kodeksu pracy).
- Najpierw inspektor, po umożliwieniu stronom zajęcia stanowiska, może wydać pisemne polecenie usunięcia naruszeń, gdy w stosunku prawnym dominują cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 KP (art. 11 ust. 2 ustawy o PIP). Termin wykonania ustala się tak, by ocena nastąpiła w trakcie kontroli (art. 34 ust. 1c).
- Warunkiem wydania decyzji jest niewykonanie polecenia (art. 11 ust. 1 pkt 7a). Okręgowy inspektor zawiadamia strony o wszczęciu postępowania i może wydać decyzję albo wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Uwzględnia się wolę stron, o ile nie jest sprzeczna z prawem ani nie zmierza do obejścia prawa (art. 33a).
- Gdy materiał dowodowy nie pozwala ustalić szczegółów, decyzja wskazuje umowę na czas nieokreślony, pełny wymiar czasu pracy i minimalne wynagrodzenie, a miejscem pracy jest siedziba pracodawcy (art. 34 ust. 2e). Od dnia wydania wywołuje skutki w prawie pracy, podatkowym, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego (art. 34 ust. 2j).
- Odwołanie od decyzji wnosi się do sądu na piśmie, za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy, w ciągu miesiąca od doręczenia (art. 477⁷ᵇ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
- Podmiot, który w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę, nie podlega odpowiedzialności z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy (art. 16 ustawy). Dokładną datę końca tego okresu sprawdź w przepisach i komunikatach PIP.
- Na wniosek Główny Inspektor Pracy wydaje interpretację indywidualną, czy dany stosunek jest stosunkiem pracy: opłata 40 zł, termin 30 dni od kompletnego wniosku. Nie wiąże PIP, jeśli stan ustalony w kontroli różni się od opisanego we wniosku (art. 14b).
Po kontroli: protokół i terminy
- Zastrzeżenia do protokołu składa się na piśmie w ciągu 7 dni od jego przedstawienia, a inspektor ma je zbadać i w razie zasadności zmienić protokół (art. 31 ust. 5 i 6 ustawy o PIP).
- Od decyzji inspektora na piśmie przysługuje odwołanie do okręgowego inspektora pracy w ciągu 7 dni od doręczenia (art. 34 ust. 5).
- Wystąpienie pokontrolne zawiera wnioski. Odpowiedź o terminie i sposobie realizacji składa się w terminie z wystąpienia, nie dłuższym niż 30 dni (art. 36 ust. 2).
Jak to wygląda w Zaksio
Anna i Kasia to oprogramowanie (zespół AI), nie biuro rachunkowe ani doradca. Zaksio niczego nie składa za Ciebie w urzędzie i nie występuje w Twoim imieniu wobec inspektora: dokumenty zatwierdzasz i podpisujesz Ty.
- Centrum kontroli: ekran „Kontrola” (od planu Business) ma bibliotekę wariantów kontroli, w tym kontrolę Państwowej Inspekcji Pracy z podstawami prawnymi, terminami i listą dokumentów, oraz kreator „Co dostałem?”, który pomaga rozpoznać pismo, na przykład upoważnienie, protokół, wystąpienie lub polecenie.
- Kasia, kadrowa AI, prowadzi w module Kadry i płace pracowników, umowy, listy płac, nieobecności, urlopy, nadgodziny i kalendarz terminów kadrowych oraz przygotowuje dokumenty kadrowe jako PDF z podglądem. Wszystkie wymagają sprawdzenia i podpisu człowieka.
- Poza Zaksio zostają: badania lekarskie, szkolenia BHP, ocena ryzyka zawodowego, fizyczne akta osobowe i ocena, czy dana umowa ma cechy stosunku pracy.
Źródła
- Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. 2007 nr 89 poz. 589; art. 10, 11, 13, 14b, 23, 24, 26, 31, 33a, 34, 36; tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1712 ze zmianami): https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2007/589
- Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o PIP oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2026 poz. 473 (art. 1, 2, 3, 16, 20): https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/473/text.pdf
- Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245 (art. 22, 29, 94, 149, 226, 229, 237³, 281–283): https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1245/text.pdf
- Rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 474 (§ 3): https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/474/text.pdf
- Prawo przedsiębiorców, art. 48 ust. 11 pkt 16, tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2018/646