Kontrola kasy online w gastronomii i handlu: obowiązek kasy, nabycie sprawdzające i skutki braków
Wiedza ekspercka. Treść zweryfikowana: 8 listopada 2026.
Obowiązek ewidencji sprzedaży na kasie rejestrującej dotyczy podatników, którzy sprzedają osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej oraz rolnikom ryczałtowym (art. 111 ust. 1 ustawy o VAT). Zwolnienia z rozporządzenia, w tym limit 20 000 zł sprzedaży rocznie, obowiązują nie dłużej niż do 31 grudnia 2027 r., ale rozporządzenie wprost ich nie stosuje m.in. do stacjonarnej gastronomii, cateringu, usług fryzjerskich i kosmetycznych, napraw pojazdów oraz sprzedaży paliw, alkoholu, tytoniu i elektroniki. Kasę można skontrolować bez zawiadomienia, także metodą „nabycia sprawdzającego”: pracownik lub funkcjonariusz KAS kupuje towar albo usługę i sprawdza, czy sprzedaż trafiła do kasy i czy wydano paragon.
Kto musi mieć kasę, a kto jest zwolniony
- Zasada: kasa przy sprzedaży osobom fizycznym nieprowadzącym działalności oraz rolnikom ryczałtowym (art. 111 ust. 1 ustawy o VAT).
- Zwolnienie z limitu: według rozporządzenia Ministra Finansów z 17 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1902, zmienionego rozporządzeniem Dz.U. 2026 poz. 420) kasy nie muszą mieć podatnicy, u których sprzedaż na rzecz takich osób w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyła 20 000 zł (§ 3 ust. 1 pkt 1), oraz ci, u których ponad 80% takiej sprzedaży pochodzi z czynności wymienionych w części I załącznika (§ 3 ust. 1 pkt 3).
- Zwolnienia obowiązują w danym roku podatkowym, nie dłużej niż do 31 grudnia 2027 r. (§ 2 i § 3). Zwolnienie z limitu 20 000 zł traci moc po upływie dwóch miesięcy następujących po miesiącu, w którym sprzedaż przekroczyła tę kwotę (§ 5 ust. 1 pkt 1).
- Bez zwolnienia od pierwszej sprzedaży (§ 4 ust. 1): usługi związane z wyżywieniem świadczone przez stacjonarne placówki gastronomiczne, także sezonowo, oraz catering; usługi fryzjerskie, kosmetyczne i kosmetologiczne; naprawy pojazdów, wymiana opon, mycie samochodów; taksówki; dostawy m.in. paliw, alkoholu powyżej 1,2%, wyrobów tytoniowych, komputerów, telefonów i innych wyrobów elektronicznych.
- Załącznik zawiera też zwolnienia warunkowe, np. dla dostawy wysyłkowej i usług dla osób fizycznych, gdy zapłata w całości wpłynęła przez pocztę, bank lub SKOK i z dowodów wynika, której czynności dotyczyła (poz. 41 i 42). Wykaz z § 4 ma pierwszeństwo. Czy płatność np. przez operatora płatności spełnia ten warunek, zależy od wykładni; sprawdź treść załącznika.
Co musisz robić, gdy prowadzisz ewidencję na kasie
- Wystawiać i wydawać nabywcy paragon fiskalny z każdej sprzedaży: papierowy albo, za zgodą nabywcy, elektroniczny (art. 111 ust. 3a pkt 1).
- Niezwłocznie zgłaszać podmiotowi prowadzącemu serwis każdą nieprawidłowość w pracy kasy (pkt 2).
- Udostępniać kasę do kontroli nienaruszalności i prawidłowości pracy na każde żądanie właściwych organów (pkt 3).
- Poddawać kasę obowiązkowym przeglądom technicznym w terminach z przepisów wykonawczych; wynik wpisuje się w książce kasy, a datę przeglądu zapisuje się w Centralnym Repozytorium Kas (pkt 4, ust. 3aa).
- Przechowywać kopie dokumentów kasowych przez okres wymagany w art. 112 ustawy o VAT oraz prowadzić i przechowywać dokumentację przebiegu eksploatacji kasy (pkt 6 i 9).
- Zapewnić połączenie kasy z Centralnym Repozytorium Kas (pkt 12).
- Gdy kasa nie może pracować z przyczyn niezależnych od Ciebie, używać kasy rezerwowej; jeśli to niemożliwe, nie wolno dokonywać sprzedaży (ust. 3).
Przypis do tekstu jednolitego ustawy o VAT z 1 września 2026 r. wskazuje zmianę od 1 stycznia 2027 r.: wprowadzenie do wyliczenia w art. 111 ust. 3a pkt 1 ma mieć brzmienie „wystawić i wydać nabywcy paragon fiskalny z każdej sprzedaży”, bez dzisiejszej alternatywy „lub fakturę”. Przed tą datą sprawdź aktualny tekst przepisu.
Kontrola kasy bez zawiadomienia
Kontrola celno-skarbowa w podmiotach obowiązanych do ewidencjonowania obrotu za pomocą kas rejestrujących, w zakresie prawidłowości realizacji tego obowiązku, jest wykonywana na podstawie okazywanych legitymacji służbowej i stałego upoważnienia do wykonywania kontroli (art. 62 ust. 5 pkt 3 ustawy o KAS). W Ordynacji podatkowej doraźna kontrola dotycząca ewidencjonowania obrotu kasą, użytkowania kasy lub sporządzania spisu z natury również należy do przypadków, w których nie zawiadamia się o zamiarze jej wszczęcia (art. 282c § 1 pkt 1 lit. g). W zwykłej kontroli podatkowej zawiadomienie obowiązuje, a kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po 7 dniach i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 282b § 2).
Nabycie sprawdzające krok po kroku
- Osoba z KAS kupuje towar lub usługę w miejscu sprzedaży na podstawie legitymacji służbowej i stałego upoważnienia naczelnika urzędu (art. 94m i 94o ust. 1). Sprawdza, czy sprzedaż jest ewidencjonowana na kasie i czy wydano paragon fiskalny (art. 94k).
- Niezwłocznie po zakupie okazuje legitymację, informuje o nabyciu sprawdzającym i poucza o prawach i obowiązkach; na żądanie okazuje też stałe upoważnienie (art. 94o ust. 2 i 3).
- Towar wraca do sprzedawcy wraz z paragonem fiskalnym, jeśli go wydano; sprawdzany ma obowiązek przyjąć towar i paragon oraz zwrócić zapłatę (art. 94p ust. 1, art. 94q). Towaru nie zwraca się, gdy nie można go ponownie sprzedać albo gdy stanowi dowód przestępstwa lub wykroczenia (art. 94p ust. 2 i 3); usługa wykonana w toku nabycia nie podlega zwrotowi (art. 94r ust. 1).
- Gdy nie stwierdzono nieprawidłowości, powstaje notatka służbowa w dwóch egzemplarzach, z których jeden otrzymuje sprawdzany (art. 94s). Przy naruszeniu, usłudze, towarze niepodlegającym zwrotowi albo odmowie przyjęcia towaru, zwrotu zapłaty lub paragonu sporządza się protokół w dwóch egzemplarzach (art. 94t).
- Do nabycia sprawdzającego nie stosuje się rozdziału 5 ustawy Prawo przedsiębiorców (art. 94w).
Skutki braków i ulga na zakup kasy
- Dodatkowe zobowiązanie podatkowe: 30% kwoty podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, ustalane za okres do momentu rozpoczęcia ewidencji na kasie (art. 111 ust. 2). Nie ustala się go wobec osób fizycznych, które za ten sam czyn odpowiadają za wykroczenie lub przestępstwo skarbowe.
- Kara 300 zł nakładana decyzją naczelnika urzędu skarbowego, gdy kasa nie została poddana przeglądowi technicznemu w terminie; płatna w 14 dni od doręczenia decyzji (art. 111 ust. 6ka i 6l).
- Kodeks karny skarbowy: sprzedaż z pominięciem kasy albo niewydanie dokumentu z kasy podlega grzywnie do 180 stawek dziennych (art. 62 § 4 w związku z § 1), a w wypadku mniejszej wagi jest wykroczeniem skarbowym (§ 5). Grzywna w drodze mandatu karnego wymaga zgody sprawcy odnotowanej na mandacie (art. 137 § 3).
- Ulga na zakup: odliczenie 90% ceny zakupu każdej kasy (bez podatku), nie więcej niż 700 zł, jeśli kasę kupiono najpóźniej w 6 miesięcy od rozpoczęcia ewidencji; zwrot ulgi, gdy w ciągu 3 lat od rozpoczęcia ewidencji zakończysz działalność lub nie poddasz kasy przeglądowi (art. 111 ust. 4 i 6).
Jak to wygląda w Zaksio
Anna i Kasia to oprogramowanie (zespół AI), nie biuro rachunkowe ani doradca. Zaksio nie rozstrzyga, czy masz obowiązek kasy, i niczego nie składa w urzędzie za Ciebie: pisma i pliki zatwierdzasz i składasz Ty albo Twoje biuro rachunkowe.
- Ekran „Kontrola” (od planu Business) zawiera bibliotekę wariantów kontroli ze źródłami przepisów, w tym wariant „Kontrola kas rejestrujących i paragonów”, oraz kreator „Co dostałem?”, który pomaga rozpoznać pismo lub dokument od urzędu.
- Moduł „Kasy i drukarki” obsługuje kasy Posnet Thermal, Novitus i Elzab przez program Zaksio Agent dla Windows: kasa POS zleca paragon fiskalny przez kolejkę zadań, raporty X i Z trafiają do archiwum, a alert informuje o urządzeniu offline. Moduł jest oznaczony Beta: wdrażamy go wspólnie z pierwszymi klientami.
Źródła
- Ustawa o podatku od towarów i usług, tekst jednolity z 1 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1263), art. 111, 111a, 112 — https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20040540535
- Rozporządzenie Ministra Finansów z 17 grudnia 2024 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz.U. 2024 poz. 1902) — https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001902
- Rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 27 marca 2026 r. zmieniające to rozporządzenie (Dz.U. 2026 poz. 420) — https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/420
- Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej, tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 1131 ze zm.), art. 62 i 94k–94x — https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20160001947
- Kodeks karny skarbowy, tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 633 ze zm.), art. 62 i 137 — https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19990830930
- Ordynacja podatkowa, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 622 ze zm.), art. 282b i 282c — https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19971370926
- Ewidencja sprzedaży z wykorzystaniem kas rejestrujących (podatki.gov.pl, sprawdzone 2026-11-08) — https://www.podatki.gov.pl/vat/kasy-rejestrujace/